Fakty dotyczące lęku


Czym jest lęk fizjologiczny a czym patologiczny?
Lęk jest emocją powszechnie odczuwaną przez każdego człowieka. Lęk to negatywny stan emocjonalny związany z oczekiwaniem na niebezpieczeństwo nadchodzące z zewnątrz lub pochodzącego z wewnątrz organizmu,objawiający się jako niepokój, uczucie napięcia, skrępowania, zagrożenia. W odróżnieniu od strachu jest on procesem wewnętrznym, niezwiązanym z bezpośrednim zagrożeniem lub bólem.
Lęk normalny pomaga w adaptacji do nowych warunków, wspomaga proces uczenia, wyzwala działania obronne Silny lęk pogarsza uwagę, pamięć, procesy uczenia się. Patologiczny, czyli chorobliwy lęk ma duże nasilenie, utrzymuje się długo, zaburza codzienne funkcjonowanie, a jego przyczyna jest trudna do ustalenia. Charakterystyczną cechą zaburzeń lękowych jest występowanie  patologicznego lęku.

Jak często występuje lęk?
Każdy człowiek doświadcza lęku. Zaburzenia lękowe są natomiast najczęstszym zaburzeniem psychicznym. W ciągu całego życia na zaburzenia lękowe w ciągu życia zapada około  ¼ populacji. Wystepuja z reguły częściej u kobiet i często rozpoczynaja się w dzieciństwie

Skąd się bierze lęk?
Głównym ośrodkiem  mózgu odpowiedzialnym za powstawnie lęku jest ośrodek mózgu zwany ciałem migdałowatym, który bierze udział w percepcji strachu, a inny region mózgu, tzw hipokamp umożliwia nadanie sensu spostrzeżeniom. Za pomocą ciała migdałowatego dokonuje się oceny sytuacji. Ciało migdałowate odpowiada za nieświadome, szybkie reakcje na zagrożenie. Uszkodzenie tej okolicy upośledza zdolność warunkowego uczenia się reakcji strachu. W natychmiastowej reakcji pośredniczy wzgórze i kora czuciowa. W ocenie sytuacji uczestniczą obszary mózgu kojarzące bodziec z pamięcią, a należą do nich umiejscowione blisko ciała migdałowatego hipokamp, struktury przyhipokampowe i węchomózgowie. W podłożu lęku szczególną rolę odgrywa noradrenalina produkowana w rejonie mózgu, zwanym miejscem sinawym, skąd jest przekazywana do jądra migdałowatego i hipokampa. W obu tych obszarach są obecne również receptory kortyzolu. Ciało migdałowate stymuluje wydzielanie kortyzolu, natomiast hipokamp je hamuje. Poza noradrenaliną do innych neuroprzekaźników biorących udziałw powstawaiu lęku należą serotonina i kwas gamma-aminomasłowy. W różnych zaburzeniach lękowych uczestniczą w innych proporcjach zaburzenia neurotransmiterowe. Patologiczne stany lękowe są prawdopodobnie następstwem zmian neuroanatomicznych i neurochemicznych w ośrodkowym układzie nerwowym.
 
Jakie są objawy cielesne lęku?
  • Objawy ze strony układu krążenia: kołatanie serca, częstoskurcz, zaczerwienienie
  • Objawy neurologiczne: uczucie zawrotu i pustki w głowie, zmęczenie i osłabienie, ból głowy, drżenie, bezsenność, bóle i sztywność mięśni, mrowienie, poczucie zbliżającego się omdlenia i upadku
  • Objawy ze strony układu oddechowego: zadyszka, ucisk w klatce piersiowej i gardle, wzdychanie
  • Objawy ze strony układu pokarmowego: biegunka, jadłowstręt, objadanie się, ból brzucha, w rażenie pełności żołądka, dławienie, problemy z przełykaniem
  • Objawy ze strony układu moczowo-płciowego: częstomocz, osłabienie popędu płciowego, impotencja

Czy lęk może występować w innych chorobach?

Istnieje wiele chorób, które wywołują lęk oraz takie którym lek często towarzyszy.Należą do nich:

  • Choroby układu krążenia, np. zaburzenia rytmu, choroba niedokrwienna serca, niewydolność serca
  • Choroby neur ologiczne: padaczka, choroby demielinizacyjne (np. stwardnienie rozsiane), udar mózgu, otępienia, choroba Parkinsona, niedobór witaminy B12
  • Choroby zaburzenia  endokrynologiczne: nadczynnośc tarczycy, niedoczynność przytarczyc,  guz chromochłonny nadnerczy, hiperinsulinizm, przekwitanie
  • Zaburzenia  metaboliczne: wysoka gorączka, kwasica, hipoglikemia ( niski poziom glukozy), hipokalcemia (niski poziom wapnia)
  • Inne choroby: przewlekła choroba płuc, atma, zakażenie HIV, choroby wątroby, niedokrwistość, zespół jelita drażliwgo i wiele innych

Co przemawia za cielesną  przyczyną lęku?
W różnicowaniu objawów lękowych wywołanych schorzeniam somatycznymi od lęku w pierwotnym zaburzeniu lękowym najistotniejsza rolę pełni badanie lekarskie oraz wywiad lekarski. Do czynników, które mogą nasuwać podejrzenie somatycznych przyczyn lęku należą: późnu poczatekobjawów (po 35 rż), brak zaburzeń lękowych u krewnych oraz w okresie dzieciństwa, fizykalne objawy lekowe bez towarzyszących objawów psychicznych, brak zachowań unikających, mała skuteczność leków przeciwlękowych
 
Jakie substancje lub leki mogą wywołać lęk?
Wiele leków, zarówno preparatów przepisywanych na receptę, a także kupowanych bez recepty i środków ziołowych może wywolywać objawy lękowe (głównie objawy somatyczne, rzadziej psychiczne).

Niektóre leki na receptę wywołujące objawy lęku:

Leki z grupy tzw sympatykomimetyków, czyli pobudzających współczulny układ nerwowy, steroidy, estrogeny i progesteron, teofilina, hormony tarczycy, leki przeciwdepresyjne z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego adrenaliny (SSRI), kofeina, leki rozszerzajace oskrzela, lewodopa, bromokryptyna, niesteroidowe leki przeciwzpalen, smatryptan, kaptopril, naparstnica, środki pobudzające
Preparaty ziołowe: kora johimbiny,  gorzknik kanadyjski

Do najczęstzych przyczyn objawów lękowych zalicza się zatrucia substancjami psychoaktywnymi oraz zespoły abstynencyjne , których doświadcza niemal każda osoba uzależniona od substancji psychoaktywnych w skutek ich odstawienia. Lęk najczęściej występuje w zespole abstynencyjnym w przebiegu uzależnienia od alkoholu i od leków uspakajających i nasennych oraz zatruć np. kofeiną, kokainą, fencyklidyną i  ecstasy- MDMA)

Dlaczego większość pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie zgłasza się do psychiatry?
Z uwagi na fakt, iż większość dolegliwości związanych z zaburzeniami lękowymu ma charakter somatyczny pacjenci na nie cierpiący  przeważnie zgłaszają się w pierwszej kolejości do lekarzy pierwszego kontaktu oraz specjalistów  innych dziedzin np. kardiologów, neurologów. Szacuje się, że około 75 % pacjentów z zaburzeniami lękowymi na poczatku szuka pomocy u lekarza pierwszego kontaktu lub w izbie przyjęć szpitala. Tylko 25% pacjentów z objawami  lękowymi jest objęta jakąkolwiek opieką.


Jakie nastęstępstwa może  powodować nieleczony lęk?

  • Inne zaburzenia psychiczne
  • Upośledzenie funkcjonowania
  • Używanie substancji psychoaktywnych (gł. alkoholu)
  • Zaburzenia somatyczne




Fundusze Europejskie dla rozwoju regionu łódzkiego
Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz z budżetu państwa.
©2011 Centralny Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego w Łodzi